Reinier van den Berg

Transitie op stoom

Op de drempel naar 2020 en ook een nieuw decennium, kijk ik nog even terug, en ook alvast een beetje vooruit. In de afgelopen 10 jaar kwam klimaat steeds nadrukkelijker in het nieuws en op de agenda. Dat doet me goed. Ik hou me al meer dan 30 jaar bezig met weer en klimaat. En de opwarming van de wereld lijkt in een stroomversnelling te geraken.

Hitte

Met name de warmterecords van de afgelopen jaren spreken boekdelen. En we zien het wereldwijd. Zo konden we in eigen land voor het eerst in de meetgeschiedenis de 40 graden noteren. Oude records werden verpulverd met ruim 2 graden. Ook elders in Europa zagen we vergelijkbare hitterecords. Maar ook buiten Europa waren de warmterecords niet van de lucht. Alaska had veruit het warmste jaar ooit gemeten. Australië kampte met verzengende hitte en droogte met bosbranden die volledig uit de hand zijn gelopen.

Actie

De roep om actie wordt luider en luider. De inmiddels wereldberoemde tiener Gretha Thunberg begon vorig jaar met klimaatstaken voor haar school in Zweden. Ze spreekt inmiddels wereldleiders toe op internationale bijeenkomsten zoals de klimaattop. In eigen land heeft de staat een rechtszaak verloren. Voor eind 2020 moet Nederland tenminste 25% CO2 minder uitstoten in vergelijking met peiljaar 1990. Een welhaast onmogelijke opgave.

Zonneweides

Ook Ede draagt haar steentje bij. Steeds meer groene initiatieven zien het levenslicht. Zonnepanelen schieten als paddenstoelen uit de grond. Niet in letterlijke zin natuurlijk want doorgaans liggen PV-panelen op de daken. En niet op de grond. Hoewel… steeds vaker wordt er ook gesproken over zonneweides. De term wekte bij mij vroeger positieve associaties op met zwembad de Vrije Slag, in Bennekom. Tegenwoordig wordt er met een zonneweide meestal iets anders bedoeld. Een veld vol met zonnepanelen. Mooi, nog meer duurzame energie. Klopt, ik ben absoluut voorstander van een transitie naar duurzame energie. Toch zie ik ook een keerzijde.

Biodiversiteit

Als we, bijvoorbeeld in het mooie Binnenveld, flinke percelen veranderen in zonneweides, heeft dat mijns inziens ook gevolgen die wellicht minder wenselijk zijn. Het fundamant van een gezond gebied is letterlijk en figuurlijk de bodem. Een groot deel van de biodiversiteit zit verstopt in de bodem. Zonder het rijke bodemleven heeft het leven boven de grond minimale kansen. Ik kan me niet voorstellen dat het bodemleven na plaatsing van een flink veld vol met panelen daar wel bij vaart. De grond zou wellicht beter benut kunnen worden voor een verrijking van de biodiversiteit. Meer bloemenmengsels, en ook bossages of (vruchtdragende) bomen. Zeker zolang nog lang niet alle daken in het binnenveld en bijvoorbeeld van de WUR vol gelegd zijn met zonnepanelen. Begrijp me goed, ik ben absoluut voor veel meer zonne-energie. En op kleine schaal in het veld zie ik ook als mogelijkheid. Maar grote veld van hectares groot, dat wordt een ander verhaal denk ik.

Biomassa

Een zelfde discussie geldt voor biomassa. Is het per definitie duurzaam of kleven er ook nadelen aan? In Ede zijn inmiddels 3 relatief kleinschalige biomassacentrales in gebruik. Zover ik weet zijn het relatief zeer schone installaties in deze categorie. In het algemeen geldt, hoe kleiner de installatie, des te lastiger (lees duurder) het is om alle rookgassen maximaal af te vangen. Internationaal (Parijs, 2015) is afgesproken, dat stoken op biomassa duurzaam en zelfs CO2 neutraal is.

Snoeihout

Als we snoeihout in de kachel of centrale verstoken, produceren we energie. Uiteraard levert het ook uitstoot op. Rookgassen (met tevens schadelijke componenten) en uiteraard CO2. Je zou met recht kunnen redeneren, dat de bomen en takken weer aangroeien en dat de CO2 die bij verbranding vrij komt, op termijn ook weer wordt opgenomen. Om die reden zou je biomassa dus CO2 neutraal kunnen noemen. Ik denk dat deze redenatie bij snoeihout en tuinafval inderdaad redelijk klopt. Al moeten we ons wel realiseren, dat bij verbranding van biomassa als hout, we voor iedere eenheid warmte of stroom, wel 2x zoveel CO2 uitstoten als het geval zou zijn bij het stoken op (aard)gas.

Schepen vol

Veel kwalijker en gevaarlijker wordt biomassa, als we het op grote en landelijke schaal gaan toepassen. Dan volstaat de beperkte hoeveelheid snoeihout en tuinafval van eigen bodem bij lange na niet. En dus worden vrachtschepen vol houtpellets van overzee aangevoerd. Bijvoorbeeld uit de VS, Canada en de Baltische staten. En dat gaat veel verder dan snoeihout. Hele boomstammen worden vermalen tot korrels. Met torenhoge subsidies (vanuit Europa en zeker ook uit Nederland) loont het, om bomen te kappen, te versnipperen, te drogen, te verschepen, en hier in de centrale te gooien. Onder het mom van duurzame (bij)stook. Maar we stoten dus wel dubbel zoveel CO2 uit als bij (aard)gas. De redenatie kan zijn, dat nieuwe bossen dat wel weer opnemen. Maar dan hebben we het wel over 25 tot wel 50 jaar. Daar wacht het snel opwarmende klimaat niet op. We maken het zelfs erger. En als we al aanplanten, het klimaat wordt ’s zomers wellicht dermate heet en droog, dat die nieuwe bomen niet overleven dan wel voortijdig door natuurbranden in rook opgaan. Bovendien hebben bossen veel meer functies, zoals biodiversiteit, koeling, waterkringloop, zuurstof. En als we hout dan toch gebruiken, dan liever in de bouw of materialen. Dan slaan we CO2 echt op.

Mijn hoop is, dat de transitie naar duurzame energie in het nieuwe decennium echt op stoom komt. Maar dat we dat wel met verstand en een kraakheldere visie doen. Niets doen is geen optie. Laten we als gemeente het voortouw nemen en (kritisch) investeren in goede en weloverwogen doelen.

 

Reinier van den Berg

31 december 2019

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.